|
FOREX Piyasalarında Yatırım Araçları
FOREX piyasalarında farklı yatırım araçlarından yararlanmak
mümkündür.
Spot: Spot işlemi, iki günlük süresi olan bir
işlemdir. Bu işlem iki para cinsinin birbiriyle değişmesidir.
Faiz getirizi ve maliyeti olmayan, en kısa süreli bu
işlem bir kontrat işleminden ziyade bir nakit işlemidir.
FOREX piyasalarında işlem hacmi açısından büyük farkla
en büyük paya sahiptir.
Forward İşlemleri (Vadeli İşlem): Döviz, menkul
kıymet veya emtiaların ileri bir tarihte teslimi kaydıyla
bugünden yapılan sözleşmelerle (forward sözleşme) alınıp
satılması vadeli alım/satım (forward işlem), bu tür
işlemlerin oluşturduğu piyasa vadeli işlem piyasası
(forward market), işlem fiyatı ise vadeli teslim fiyatı
(forward fiyat) olarak bilinmektedir. Vadeli işlemlerin
süresi birkaç günden birkaç yıla kadar değişebilmektedir.
Bununla birlikte uygulamada vadeler genellikle kısa
olmaktadır. Forward sözleşmeler, spekülasyon ve risk
yönetimi amaçları için kullanılmaktadır. Forward sözleşmesindeki
teslim tarihi geldiği zaman sözleşmedeki para birimleri
o günkü piyasa fiyatına bakılmaksızın önceden anlaşıldığı
değerden el değişir.
Futures: Para birimlerini belli bir tarihte
ve belli bir fiyattan alma veya satma sözleşmeleridir.
Futures işlemleri forward kontratlardan ayıran en büyük
özellik standartları önceden belirli kontratlar olması
ve bu tip işlemler için kurulan özel borsalarda işlem
görmeleridir. Ortalama kontrat süresi üç aydır ve kontratlar
genellikle faiz de içerir.
Swap: Para swap'ı olarak da adlandırılan sabit
faizli döviz swap'ı, farklı para birimlerinden oluşan
iki ayrı anaparanın; vade tarihinde, orijinal birimleri
ve önceden üzerinde anlaşılmış bir kur üzerinden geri
ödenmek üzere birbirleriyle değiştirildiği swap çeşididir.
Bir başka ifadeyle para swap'larında taraflar, farklı
döviz cinslerinden fakat spot kur üzerinden birbirine
eşit değerde ve her biri sabit faiz üzerinden mutabık
kalınmış anapara borçlanmasına giderler. Bu tür swap'larda
taraflar birbirlerine hem spot hem de forward vadede
anapara ödemesinde bulunurlar. Swap , işlemi bir kontrat
işlemi değildir ve borsalarda yapılmaz.
Options: Satın alana hiçbir taahhüde girmeden
belirli tutardaki spesifik bir para birimi üzerinde
anlaşılan fiyattan, belirli bir süre içinde veya belirlenen
bir vade tarihinde almak veya satmak hakkını veren sözleşmelerdir.
Opsiyon satın alan taraf satma veya satın alma hakkını
satın almakta, ancak bu konuda herhangi bir taahhüde
girmemekte, bunun için ise peşinen kapora mahiyetinde
bir komisyon ödemektedir. FOREX Options piyasası, dünyanın
en derin, en büyük ve en likit options piyasasıdır.
FOREX'te Spot ile Futures Arasındaki Fark
Futures işlemleri genellikle üç aylık vadeli sözleşmelere
dayanarak yapılmaktadır. Onun karşısında spot işlemleri
iki gün vadeli nakit teslim işlemidir. Futures piyasaları
risk sınırlandırması ve spekülasyon amaçlı olarak ortaya
çıkmışken spot piyasaların maksadı nakit döviz teslimatıdır.
Spot işlemlerinin iki gün vadeli olmasının sebebi, nakit
parayı teslim edecek olan kimselere fiziki nakil ve
teslim süreci için makul bir sürenin tanınmasıdır. Bir
FOREX spot işleminden sonra iki gün içerisinde teslim
yükümlülüğü teorik olarak geçerliliğini korurken bu
özellik fiili olarak artık kullanılmamaktadır. FOREX
piyasalarında her gün saat 17'de bütün spot pozisyonları
kapatılır ve hemen ardından tekrar acılır. İki günlük
teslim süresi böylece her açıldığında tekrardan açılır
ve fiili teslimat yükümlülüğü fiilen ortadan kalkmış
olur. Örneğin; Pazartesi günü yapılan bir spot işlemin
teslim tarihi Çarşamba günüdür. Bu pozisyon Pazartesi
saat 17'de kapatılıp hemen açıldığında yeni bir pozisyon
haline gelir ve yeni teslim tarihi Perşembe günü olur.
Yatırımcı elindeki pozisyonu günlük olarak tekrarlanan
bu kapatma/açma sayesinden süresiz olarak elinde tutabilir.
Futures'le spot arasında bir başka önemli fark faiz
kredilendirilmesidir. FOREX piyasalarında işlem gören
bütün para birimlerinin kendine özgü bir faiz oranı
var; mesela US Doların faiz oranı ABD Bankalararası
Faiz Oranı'dır (Federal Funds Rate). Bu faiz bütün pozisyonlara
her gün eklenir, FOREX piyasaları açıl olsun veya olmasın;
paranın tatili yok. Futures'de bu faiz, futures sözleşmesinin
bedelinin içindedir. Ancak spot piyasalarda faiz değerleri
fiyatlara yansıtılmaz, çünkü spot piyasası vadesi olan
bir sözleşme piyasası değil, nakit piyasasıdır. Dolayısıyla
faizi hesaplara yansıtmak için farklı bir yönteme ihtiyaç
var ve bir çok kuruluş bu soruna cevap veren bir yöntem
yarattı. En yaygın yöntem, faizlerin pozisyonları kapatıp
açma sırasında hesaplara yansıtılmasıdır. İşlemlerini
faiz hesaplarından etkilenmeden yapmayı tercih eden
günlük işlem yapanlar ("day-trader)" bu durumdan
şöyle yararlanır: Faizlerin hesaplara tam saat 17'de,
yani pozisyonların kapatılıp açıldığı bir piyasada yeni
bir pozisyonu saat 17:01'de açıp ertesi gün saat 16:49'da
kapatırsanız hesaba hiç bir faiz işlenmez. Tersine de
bir günde saat 16:49'da açılıp saat 17:01'de, yani iki
dakika sonra kapatılan bir pozisyona bir günlük faiz
işlenir.
|
