FOREX Piyasalarında Yatırım Araçları

FOREX piyasalarında farklı yatırım araçlarından yararlanmak mümkündür.

Spot: Spot işlemi, iki günlük süresi olan bir işlemdir. Bu işlem iki para cinsinin birbiriyle değişmesidir. Faiz getirizi ve maliyeti olmayan, en kısa süreli bu işlem bir kontrat işleminden ziyade bir nakit işlemidir. FOREX piyasalarında işlem hacmi açısından büyük farkla en büyük paya sahiptir.

Forward İşlemleri (Vadeli İşlem): Döviz, menkul kıymet veya emtiaların ileri bir tarihte teslimi kaydıyla bugünden yapılan sözleşmelerle (forward sözleşme) alınıp satılması vadeli alım/satım (forward işlem), bu tür işlemlerin oluşturduğu piyasa vadeli işlem piyasası (forward market), işlem fiyatı ise vadeli teslim fiyatı (forward fiyat) olarak bilinmektedir. Vadeli işlemlerin süresi birkaç günden birkaç yıla kadar değişebilmektedir. Bununla birlikte uygulamada vadeler genellikle kısa olmaktadır. Forward sözleşmeler, spekülasyon ve risk yönetimi amaçları için kullanılmaktadır. Forward sözleşmesindeki teslim tarihi geldiği zaman sözleşmedeki para birimleri o günkü piyasa fiyatına bakılmaksızın önceden anlaşıldığı değerden el değişir.

Futures: Para birimlerini belli bir tarihte ve belli bir fiyattan alma veya satma sözleşmeleridir. Futures işlemleri forward kontratlardan ayıran en büyük özellik standartları önceden belirli kontratlar olması ve bu tip işlemler için kurulan özel borsalarda işlem görmeleridir. Ortalama kontrat süresi üç aydır ve kontratlar genellikle faiz de içerir.

Swap: Para swap'ı olarak da adlandırılan sabit faizli döviz swap'ı, farklı para birimlerinden oluşan iki ayrı anaparanın; vade tarihinde, orijinal birimleri ve önceden üzerinde anlaşılmış bir kur üzerinden geri ödenmek üzere birbirleriyle değiştirildiği swap çeşididir. Bir başka ifadeyle para swap'larında taraflar, farklı döviz cinslerinden fakat spot kur üzerinden birbirine eşit değerde ve her biri sabit faiz üzerinden mutabık kalınmış anapara borçlanmasına giderler. Bu tür swap'larda taraflar birbirlerine hem spot hem de forward vadede anapara ödemesinde bulunurlar. Swap , işlemi bir kontrat işlemi değildir ve borsalarda yapılmaz.

Options: Satın alana hiçbir taahhüde girmeden belirli tutardaki spesifik bir para birimi üzerinde anlaşılan fiyattan, belirli bir süre içinde veya belirlenen bir vade tarihinde almak veya satmak hakkını veren sözleşmelerdir. Opsiyon satın alan taraf satma veya satın alma hakkını satın almakta, ancak bu konuda herhangi bir taahhüde girmemekte, bunun için ise peşinen kapora mahiyetinde bir komisyon ödemektedir. FOREX Options piyasası, dünyanın en derin, en büyük ve en likit options piyasasıdır.

FOREX'te Spot ile Futures Arasındaki Fark

Futures işlemleri genellikle üç aylık vadeli sözleşmelere dayanarak yapılmaktadır. Onun karşısında spot işlemleri iki gün vadeli nakit teslim işlemidir. Futures piyasaları risk sınırlandırması ve spekülasyon amaçlı olarak ortaya çıkmışken spot piyasaların maksadı nakit döviz teslimatıdır. Spot işlemlerinin iki gün vadeli olmasının sebebi, nakit parayı teslim edecek olan kimselere fiziki nakil ve teslim süreci için makul bir sürenin tanınmasıdır. Bir FOREX spot işleminden sonra iki gün içerisinde teslim yükümlülüğü teorik olarak geçerliliğini korurken bu özellik fiili olarak artık kullanılmamaktadır. FOREX piyasalarında her gün saat 17'de bütün spot pozisyonları kapatılır ve hemen ardından tekrar acılır. İki günlük teslim süresi böylece her açıldığında tekrardan açılır ve fiili teslimat yükümlülüğü fiilen ortadan kalkmış olur. Örneğin; Pazartesi günü yapılan bir spot işlemin teslim tarihi Çarşamba günüdür. Bu pozisyon Pazartesi saat 17'de kapatılıp hemen açıldığında yeni bir pozisyon haline gelir ve yeni teslim tarihi Perşembe günü olur. Yatırımcı elindeki pozisyonu günlük olarak tekrarlanan bu kapatma/açma sayesinden süresiz olarak elinde tutabilir.

Futures'le spot arasında bir başka önemli fark faiz kredilendirilmesidir. FOREX piyasalarında işlem gören bütün para birimlerinin kendine özgü bir faiz oranı var; mesela US Doların faiz oranı ABD Bankalararası Faiz Oranı'dır (Federal Funds Rate). Bu faiz bütün pozisyonlara her gün eklenir, FOREX piyasaları açıl olsun veya olmasın; paranın tatili yok. Futures'de bu faiz, futures sözleşmesinin bedelinin içindedir. Ancak spot piyasalarda faiz değerleri fiyatlara yansıtılmaz, çünkü spot piyasası vadesi olan bir sözleşme piyasası değil, nakit piyasasıdır. Dolayısıyla faizi hesaplara yansıtmak için farklı bir yönteme ihtiyaç var ve bir çok kuruluş bu soruna cevap veren bir yöntem yarattı. En yaygın yöntem, faizlerin pozisyonları kapatıp açma sırasında hesaplara yansıtılmasıdır. İşlemlerini faiz hesaplarından etkilenmeden yapmayı tercih eden günlük işlem yapanlar ("day-trader)" bu durumdan şöyle yararlanır: Faizlerin hesaplara tam saat 17'de, yani pozisyonların kapatılıp açıldığı bir piyasada yeni bir pozisyonu saat 17:01'de açıp ertesi gün saat 16:49'da kapatırsanız hesaba hiç bir faiz işlenmez. Tersine de bir günde saat 16:49'da açılıp saat 17:01'de, yani iki dakika sonra kapatılan bir pozisyona bir günlük faiz işlenir.